Tarih Enstitüsü Dergisi

TARİH ENSTİTÜSÜ DERGİSİ İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesine bağlı olarak 21 Eylül 1968’de kurulan Tarih Araştırmaları Enstitüsü’nün Tarih sahasında yayımladığı yıllık dergidir. Enstitünün kurucu müdürü olan Münir Aktepe’nin gayretiyle yayın hayatına başlayan derginin ilk sayısı 1970 yılında çıkmıştır. İlk yayın kurulu Afif Erzen, İbrahim Kafesoğlu, Cevat Eren, Münir Aktepe ve Nejat Göyünç’ten oluşan derginin neşredilme gerekçesi yeni kurulan Enstitünün araştırmalara destek sağlama amacına uygun olarak Edebiyat Fakültesi Tarih bölümü öğretim üyeleri ve yardımcılarıyla üniversite dışından tarihçilerin kıymetli araştırmaları ve incelemelerine daha fazla yer verebilmek şeklinde izah edilmiştir. Yine aynı bölümün 1949’dan itibaren düzenli olarak çıkan Tarih Dergisi’nin kadrosu gittikçe genişleyen bölüm elemanlarının çalışmalarına, “bazı idari tasarruflar”ın da etkisiyle yeterince cevap verememesi yüzünden enstitü yönetim kurulunun özellikle genç tarihçilerin her türlü ilmi çalışmalarını değerlendirebilecekleri yeni bir yayın organına duydukları ihtiyacı düşünerek yeni bir dergiyi yayımlama kararı aldıkları da vurgulanmıştır. Ayrıca derginin tarih alanında orijinal çalışmalara yer vererek “tarih ilmine yenilikler” getirmek suretiyle hizmet edeceği belirtilmiştir. Dergi, ilk sayısının 1970’de yayımından sonra yıllık olarak çıkmaya başlamıştır. Fakat zaman içerisinde türlü maddi mikânsızlıklar, üniversitede geçirilen idari değişiklikler, derginin her yıl muntazam şekilde intişarını önlemiştir. 1974’te 4 ve 5.’inci sayıları herhangi bir gecikme olmamasına rağmen birlikte yayımlanmış, 7. sayısı (1976) ise zamanında çıkmamış, ertesi sene bu açığı kapatmak üzere 7-8. sayı birlikte neşredilmiştir. 1978’de çıkan 9. sayının ardından 1981’e kadar yayına ara verilmiş, ancak 1981’de 10-11 sayılarla yeniden yayın hayatını sürdürmüştür. Aynı yıl yeni Yükseköğretim Kanunu (YÖK) gereği üniversite sisteminde köklü bir değişiklik yapılınca, diğer benzeri enstitüler gibi Tarih Araştırma Enstitüsü de kapatılmış, bunun yerine 1982’de Tarih Araştırma Merkezi teşekkül etmiştir. Buna rağmen derginin yayımını devam ettirme kararı alınmış, adında ise çeşitli baskılara rağmen bir değişiklik yapılmamıştır. Tarih Araştırma Merkezi oluşun ardından Tarih Enstitüsü Dergisi’nin 12. sayısı 1982’de çok geniş bir yazar kadrosuyla ve son derece değerli ilmi katkıların yapıldığı yazılarıyla yayın alanına parlak bir giriş yapmıştır. Prof. Tayyib Gökbilgin Hatıra sayısı olarak çıkan bu dergide pek çok yerli ( M. Kütükoğlu, O. Şaik Gökyay, İ. Kafesoğlu vb) ve yabancı (B. Lewis, Geza Feher, M. Guboğlu, A. Suçeska, M. Köhbach vb) Osmanlı tarihçilerinin yazıları yayımlanmıştır. Bununla beraber bu tarihten sonra derginin yayım sürecinde, yeni kanunun getirdiği problemlerden kaynaklanan ciddi aksamalar meydana gelmiştir. 13. sayı beş yıl aradan sonra 1987’de Araştırma Merkezinin yeni müdürü Mübahat Kütükoğlu döneminde yine bir hatıra sayısı olarak çıkmıştır (Prof.Dr. İbrahim Kafesoğlu Hatıra Sayısı). Daha çok Tarih Bölümü elemanlarının katkı verdiği bu sayı, giderek kabuk değiştirmeye başlayan Tarih Bölümü’nün yeni ilmi araştırmalarının yönelimi bakımından da dikkat çekicidir. 14. sayı ise yine yedi yıllık bir gecikmeyle 1994’te yayımlanabilmiştir. Bu sayıda artık Tarih Bölümü’nün daha genç nesli devreye girmiş ve yazı profilinde de ciddi bir değişim başlamıştır. 15. sayı yine aksamalarla 1997’de Enstitü ve Merkezin kurucu müdürü olan Münir Aktepe’ye Hatıra Sayısı olarak çıkmıştır.  Bu sayının başında merkez müdürü Mübahat Kütükoğlu’nun bir sunuş yazısı da bulunmaktadır. Ertesi yıl derginin 16. sayısı yine İstanbul Üniversitenin yeni idarecilerinin aldıkları radikal kararlardan etkilenerek  daha önceki baskı kalitesinin çok altında özensiz bir şekilde bastırılarak yayımlanmıştır. Bunun ardından da bölümün diğer dergisi olan Tarih Dergisi’nin yılda iki sayı çıkmaya başlaması, bu süreçte pek çok derginin de yayın hayatına girişi, üniversitelerde unvan yükseltme kriterlerinde puanlama sisteminin ortaya çıkışı, yıllık olarak yayımlanmakta olan diğer benzerleri gibi Tarih Enstitüsü Dergisi’ni de yazı bulma sıkıntısına sokmuş ve dergi yayınına ara vermek durumunda kalmıştır. Bununla birlikte Tarih Araştırma Merkezi 1985 yılından itibaren o dönemki müdürü M. Kütükoğlu ile başlayan, daha sonraki müdürler Erdoğan Merçil, İlhan Şahin ve Feridun M. Emecen ile devam ettirilen her yıl düzenlediği geniş katılımlı Sempozyumların bildirilerini bastırarak Tarih Enstitüsü Dergisi’nin açığını kapatıp editöryal anlayışlı belli konulara yoğunlaşan yayınlar yapmaya başlamıştır. Bu çerçevede 1985-2008 yılları arasında çeşitli konulara hasredilmiş 20 kitabın yayımı gerçekleştirilmiştir. Tarih Enstitüsü Dergisi 1970-1998 dönemini kapsayan 16 sayısıyla akademik tarihçiliğe Tarih bölümünün ciddi katkılarını yansıtan yazıları ihtiva etmektedir. Dergide ilk çağlardan zamanımıza kadar geniş tarihi süreci ilgilendiren daha çok Türk tarihine ağırlık veren makaleler yayımlanmıştır. Ayrıca dergi sonunda geniş bir kitabiyat kısmı mevcut olup çıkan neşriyatın tanıtım ve tenkidini ihtiva eden yazılara da yer verilmiştir.  Bu süre boyunca sadece Tarih Bölümü mensupları değil aynı zamanda ülke içinden ve dışından pek çok tarihçi de dergiye katkıda bulunmuştur. Tarih Dergisi ile birlikte Tarih Enstitüsü Dergisi, Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü’nün tarihçilik anlayışını, misyonunu, geçirdiği değişimi yansıtması yanında Türk tarihçiliğine yaptığı katkılarla da yayın hayatına ara vermiş olmakla birlikte önemini korumaktadır.       Bibliyografya İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Tarih Araştırmaları Enstitüsü Yönetmeliği, (21 Eylül 1968 tarih ve 13007 sayılı Resmi Gazete), İstanbul 1968, s. 4. Münir Aktepe, “Cumhuriyet Devrinde Kurulan Kitaplıklar: Tarih Araştırmaları Enstitüsü Kütüphanesi ve Burada Bulunan Belgelerle Yazma Eserler”, Doğumunun 100. Yılında Atatürk’e Armağan, İstanbul 1981, s. 185-242. Feridun Emecen, "Tarih Enstitüsü Dergisi", TDV İslâm Ansiklopedisi, Yıl: 2011, Cilt:40, s. 82. Arzu Tozduman, “Tarih Enstitüsü Dergisi Bibliyografyası”, Tarih Enstitüsü Dergisi, sy. 14 (1994), s. 173-204.
16/02/2015
5793 defa okundu

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

Ordu Cad. No. 196, 34459 Laleli / İstanbul

Tel: 0 (212) 440 00 00