Tarihçe

1. Tarih Bölümünün Tarihçesi

Osmanlı Devleti’nin Batılaşma sürecinde bir Darülfünun kurma fikri ilk defa 1845 yılında Muvakkat Maarif Meclisi tarafından ortaya konmuştu. Bu meclisin çalışmaları neticesinde, esas hedefi meslekî eğitim yerine “ikmâl-i kemâlât-ı insâniye” olan bir Darülfünun açılması planlanmıştır. 1863-1865 arasındaki ilk teşebbüs sadece konferanslar tarzında halkı çeşitli ilmî konularda bilgilendirme ile sınırlı kalmıştı. 1870-1873 arasındaki ikinci Darülfünun girişimi de, yönetime fiilî özerklik verilmesine, fakültede verilecek dersler ve öğrenci kayıt-kabul gibi bütün hususlar düşünülmesine rağmen, tam olarak amacına ulaşamamıştı. Darülfünunun üçüncü kuruluş teşebbüsü, Darülfünun-ı Sultanî ismiyle 1874-78 tarihleri arasında yaşanmış ancak, bu kurum da süreklilik sağlamada başarısız olmuştu. Teşebbüs aşamalarında Tarih-i Umumi, İlm-i Tarih, İlm-i Asar-ı Atika ve İlm-i Meskûkât gibi Tarih derslerinin yer aldığı görülmektedir.

1900’de kurulan Darülfünun ise, kesintisiz bir şekilde öğretime devam etmişti. Başlangıçta talebe sayısı sınırlı idi ve merkeziyetçi bir anlayışla yönetilmekteydi. Zaman geçtikçe, gelişme ve yenileşme gösteren Darülfünun, gerçek bir üniversiteye dönüşmeye başladı. Bu dönemde henüz bölüm ayrımının olmadığı ve “şube” ismiyle adlandırılan üç fakülteden birisi olan “ulum-ı edebiye” şubesinin müfredat programında tarih dersleri ağırlıklı olarak yer almıştır. Tarih-i Osmani, Tarih-i Düvel, İlm-i Asar-ı Atika, Etnoğrafya derslerini dönemin aydınları arasında yer alan Abdurrahman Şeref Efendi ve Efdalüddin gibi isimler vermiştir. Darülfünun’da okutulan ilk ders “Tarih-i Hikmet”tir.

II. Meşrutiyet döneminde faaliyete başlayan fakülte meclisleri ders programlarının oluşturulmasında birinci derece etkin olmuştur. Edebiyat şubesi öğretim üyelerinin tarafından hazırlanan raporlar ile 1912 yılından itibaren bölüm uygulamasına imkân verecek müfredat programı oluşturulmuştur. Edebiyat şubesi programını hazırlayacak encümenin içerisinde Hüseyin Daniş, Mehmet Akif, Ahmet Naim, Ahmet Mithat Efendi, Efdalüddin, Ahmet Hikmet ve Hamdullah Suphi gibi isimler yer almıştır. Encümenin hazırladığı ıslahat raporuna göre Tarih Bölümü’nün temelini oluşturan Tarih-Coğrafya kısmı ilk kez burada ifade edilmiştir. Tarih-i Umumi, Asr-ı Hazır Tarihi, Tarih-i Medeniyet, Bizans Tarihi, İslam Devletleri Tarihi, Tarih-i Osmani, Arkeoloji, Etnoğrafya, Usul-ı Tarih, Arapça, Fransızca gibi derslerin yer aldığı ıslahat programı muhteva olarak oldukça zengindir. Ancak bu program iktisadi ve siyasi nedenlerle hayata geçirilememiştir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında birçok olumsuz şartlara rağmen Edebiyat Fakültesi kadrosu güçlenmeye devam etmiştir. Almanya’dan getirilen müderrisler içerisinde tarih alanında ders veren kişiler yer almaktadır. Bunların uzmanlık alanları şu şekildedir: Lehmann Haupt, Eskiçağ Tarihi; Mordtmann, Tarih metodolijisi ve E. Unger, Arkeoloji ve Eski Paralar.

Özerk bir üniversite yapısının oluşturulmasında Edebiyat Fakültesi öğretim üyelerinin katkısı büyüktür. 1919’da yapılan yeni düzenleme ile Tarih Bölümü’nün iyice şekillendiğini görmekteyiz. “Medrese” olarak adlandırılan fakültenin ders programında bölümün dersleri şunlardır: Tarih-i Siyasi, Türk Tarihi, İslam Kavimleri Tarihi, Türkiye Tarihi, Avrupa-Türkiye Münasebetleri Tarihi, Ortaçağda Şark Kavimleri Tarihi, Kadim Şark Kavimleri Tarihi, Kadim Yunan ve Roma Tarihleri.

Mütareke yıllarında zor günler geçiren Edebiyat Fakültesi’nde diğer bölümlerde olduğu gibi Tarih Bölümünden de çeşitli nedenlerle birçok öğretim üyesi kadro dışı kalmıştır. Özellikle Milli Mücadele’ye destek için Anadolu’ya geçen öğretim üyelerinden dolayı akademik kadrolar zayıflasa da genç öğretim üyeleri kısa sürede bu açığı kapatmıştır. Tarih Bölümü’nden Ahmet Refik, Şemseddin Günaltay, Abdurrahman Şeref Efendi, Ağaoğlu Ahmet, Yusuf Akçura gibi hocalar yeni devletin kültür ve eğitim politikalarında aktif rol alarak Türk kültürüne hizmet edecek birçok projeye destek olmuşlardır. Bu anlamda Türkiye’nin ilk Tarih Bölümü olan bölümümüz mezun ettiği öğrenciler ile yeni kurulan birçok üniversite üniversitenin temelini oluşturmuştur. Tarihi Bölümü kuruluşundan günümüze kadar yetiştirdiği öğrenciler, yayınladığı akademik çalışmalar ile başta Türk Tarihi olmak üzere Dünya Tarihinin çeşitli meselelerini bilimsel yöntemlerle araştırmış ve halen de bu görevini sürdürmektedir. Tarih Bölümü mensubu birçok kişi Türkiye Cumhuriyeti’nin idari kadrolarında çeşitli kademelerde görev alarak vazifelerini en iyi şekilde yerine getirmişlerdir.

Reformdan sonra bölüm olarak varlığını koruyan Tarih Bölümü bu dönemde Tarih Disiplini olarak adlandırılmıştır. İlerleyen yıllarda Avrupa’dan mülhem cağ sistemine geçilmiştir. 1946’dan itibaren bölüm içerisinde anabilim dalı niteliğinde “kürsü sistemi” uygulanmaya başlanmıştır. Son dönemde yapılan düzenlemeler neticesinde bugün Tarih Bölümünde Eskiçağ Tarihi, Ortaçağ Tarihi, Yeniçağ Tarihi, Yakınçağ Tarihi, Genel Türk Tarihi, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ve Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi olmak üzere yedi anabilim dalı yer almaktadır.

Tarih Bölümü tarafından 1937-1938 yılları arasında Tarih Semineri Dergisi (1-2) çıkarılmıştır. Ayrıca en son 54. sayısı çıkan Tarih Dergisi (tesisi 1949), 16. sayısı yayımlanan Tarih Enstitüsü Dergisi (tesisi 1970) ve 19. sayısı neşredilen Güney Doğu Avrupa Araştırmaları Dergisi (tesisi 1972) yayımlanmaktadır.

2. Bölümün Misyon ve Vizyonu

Tarih Bölümü,  öğrencilerine, bir tarih şuuru  kazandırmayı hedeflerken diğer taraftan da  olaylara ilmî bir bakış açısı ile  yaklaşmanın gerekliliğini ön plana çıkaran bir  eğitim anlayışına sahiptir. Bölüm olarak, öğrencilerimize, dört yıllık mezuniyetleri sonunda, hak ederek aldıkları tarihçi unvanının ne demek olduğunu, bunun gerektirdiği sorumlulukların neler olduğunu tam olarak anlatabilmek için, yapılan seminer çalışmaları ve takip ettiğimiz  ders programı bu çerçevede belirlenmektedir.

3. Anabilim Dalları

3.a. Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı: Tarih Bölümü içerisinde yer alan ve en eski çağlardan günümüze değin uzanan konuları kapsayan ve bir kısmının “Powerpoint / Barkovizyon” destekli yapıldığı Eskiçağ Tarihine ilişkin dersler arasında; Eskiçağ Tarihi'ne Giriş, Eski Anadolu Tarihi, Eski Mezopotamya Tarihi, Eski Mısır Tarihi, Eski İran Tarihi, Hellen ve Hellenizm Tarihi, Roma Tarihi ve Eski Anadolu Sikkeleri dersleri bulunmaktadır; adı geçen derslerin bir kısmı seminerlerle de desteklenmektedir. Öğrenciler dilerlerse, Anabilim Dalı öğretim üyeleri tarafından yaz aylarında sürdürülen arkeolojik nitelikli müze, yüzey araştırması ve kazılara katılarak, teorik bilgilerini uygulamalı veya gözleme dayalı olarak da zenginleştirebilmektedirler

3.b. Orta Çağ Tarihi Anabilim Dalı: Fakültemizde 1933 yılı Üniversite Reformu’ndan itibaren, Ord. Prof. Şemseddin Günaltay, Ord. Prof. İ. Hakkı Uzunçarşılı ve Ord. Prof. Mükrimin Halil Yınanç tarafından verilmekte olan Ortaçağ Tarihi dersleri, 1946’dan sonra ayrı bir kürsü halini almıştır. İslâm Tarihi, Selçuklu Tarihi, Anadolu ve Bizans Tarihi, Haçlı Seferleri Tarihi, Batı Devletleri Tarihi ders ve seminerleri Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı’nın başlıca konularıdır.

3.c. Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalını kuruluşundan itibaren  faaliyetlerini üç önemli devrede ele almak  mümkündür. Birinci dönem, Anabilim Dalının 1933 Üniversite Reformu ardından Yeni ve Son Zamanlar Tarihi Kürsüsü adı altında başlayıp, 1952 yılında müstakil bir kürsü haline gelişine kadarki dönem faaliyetlerini ihtiva etmektedir. İkinci aşamada 1952 yılında kürsü Yeniçağ Sertifikası ile birlikte olan yapılanmasından müstakil sertifika haline gelmiştir. Bu dönem 1982 yılında Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) ile birlikte Tarih Bölümü tasarrufu olarak Yakınçağ ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalı adıyla  yeniden yapılandırılmasına kadar sürmüştür. Üçüncü aşama 1982 senesinden itibaren günümüze kadar devam etmekte olan süreçtir.

3.d. Osmanlı Müesseseleri Ve Medeniyeti Tarihi: 1961 de kurulan Osmanlı Müesseseleri ve Medeniyeti Tarihi Anabilim Dalı 1961-1976 tarihleri arasında Prof. Dr. Tayyip Gökbilgin, 1976-1998 arasında Prof Dr. Mübahat Kütükoğlu, 1998-2002 tarihleri arasında ise Prof. Dr. İlhan Şahin'in başkanlığında çalışmalarını sürdürmüştür. XX. yüzyılın başından beri toplumsal yapının ve toplumları oluşturan kurumların incelenmeye alınması ile farklılaşıp zenginleşen tarihçilik anlayışı çerçevesinde, Osmanlı Tarihi çalışmalarını içermektedir. Ortaçağda başlayıp 20. y.y. başına kadar pek çok kültürü içinde barındırarak ayakta kalan Osmanlı Devleti, dünya tarihinin içinde gerek 600 senelik uzun bir süreye yayılmış olması, gerekse çeşitli milliyet ve dine ait toplumsal katmanları ile dikkat çekici bir kısımdır. Anabilim dalı Türkiye'deki ilk Osmanlı Müessese ve Medeniyet Tarihi birimi olup, Osmanlı Devleti'nin sosyal ekonomik ve kültürel kurumlarını incelemektedir. Gerek okutulan dersler, gerekse Anabilim Dalı elemanlarınca yürütülen çalışmalar ve yaptırılan lisans, yüksek lisans ve doktora tezleri bu konulardaki arşiv malzemeleri ve birinci elden kaynaklar kullanılarak hazırlanmış ve hazırlanmaktadır.

 

3.e. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Ana Bilim Dalı: 1982 Anayasası çerçevesinde YÖK Kanunun yürürlüğe girmesiyle her üniversitede Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalları kurularak faaliyete başlamıştır. Tarih Bölümümüzün bünyesinde de rahmetli Prof. Dr. Nejat Göyünç’ün kuruluşunu gerçekleştirdiği Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalı, bölüm tasarrufu olarak başlangıçta Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalı ile birlikte eğitim vermiştir. 1989  yılı sonunda anabilim dalı hocalarının fikir birliği ile Yakınçağ Tarihi ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalları ayrı birer Anabilim Dalı haline gelmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Anabilim Dalı’nda Milli Mücadele, Cumhuriyetin kuruluşu, Cumhuriyet dönemi eğitim ve iktisat politikaları, Atatürkçü Düşünce Sistemi, Türk Demokrasi Tarihi ve Türkiye’nin dış politikası bilimsel yöntemlerle araştırılmakta ve bu konularda dersler verilmektedir. Büyük önder Atatürk’ün kurduğu Cumhuriyeti işlerken, O’nun Türk dünyası hakkındaki düşünceleri ile demokratikleşme alanındaki çabaları araştırmalara ve derslere konu olmuştur. Türk üniversitelerinde ilk defa, Türk Demokrasi Tarihi dersi Anabilim Dalımızda verilmeye başlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti Anabilim Dalı’nda, Atatürk’ün Türk tarihini ve kültürünü araştırmada kaynak olarak gördüğü Orta Asya Türk tarihi ve kültürü ile ilgili 3 ayrı ders konmuş ve bu sahada geniş ilmi araştırmalar yapılmıştır. “Atatürk ve Dış Türkler”, “Türkiye ve Yeni Türk Cumhuriyetleri”, “Türk Dünyasında Fikir Hareketleri” dersleri, kuruluşundan itibaren kürsünün programında yer almıştır. Bu Anabilim Dalı’nda Türk dünyası ile ilgili yapılan çalışmalar ve verilen dersler örnek teşkil etmiş ve bugün 10’un üzerinde üniversitenin Tarih bölümünde bu programlar uygulanmaya başlanmıştır.

 

3.f. Genel Türk Tarihi Kürsüsü Türk Tarihi kültürü ve medeniyeti açısından son derece önemli görevler üstlenen bir anabilim dalımızdır. Anabilim Dalımız çalışma sahaları itibariyle Tarih bölümünün büyük oranda yükünü çeken bir kürsüdür. Prof. Dr. A.Z. Velidi Togan hocanın kurduğu bu kürsüde milattan önceki devirlerden itibaren kurulmuş Türk Devletleri, Türk toplulukları ve bunların teşkilat, sosyal hayatları, siyasi faaliyetleri, askeri düzeni, iktisadi faaliyetleri, dini inançları, yaşadıkları coğrafyalar, göçleri ve komşularıyla olan münasebetleri üzerinde hassasiyetle durulmaktadır. Bununla beraber özellikle günümüze kadar varlığını devam ettiren Anadolu coğrafyası dışındaki yani Doğu Avrupa, Balkanlar ve Türkistan’daki Türklerle ilgili de çalışmalar yapılmaktadır.

 

4. Kontenjanlar: Tarih Bölümünün lisans Örgün ve İkinci Öğretim programlarına her sene ayrı ayrı seksen beş (85) öğrenci alınmaktadır. Ayrıca Güz dönemi başında 2. ve 3. sınıflara yatay geçiş için üçer (3) kişilik kontenjan verilmektedir. Yatay geçiş ile gelen öğrencilerin transkriptleri incelenmekte ve öğrenci, İ.Ü. Tarih Bölümü müfredatına göre eksik olan dersleri alttan almaktadır.

 

5. Öğrenci Mezun Olduğunda Çalışma İmkânları

Tarih Bölümünden mezun olan öğrencilerin çok geniş bir yelpazede çalışma imkânları vardır. Bu iş imkânları şu şekilde sıralayabiliriz:

1- Yüksek Öğretim Kurumlarında Araştırma Görevlisi, Öğretim Görevlisi, Uzman

2- Milli Eğitim Bakanlığında öğretmenlik

3- Başbakanlık Osmanlı Arşivleri

4- Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivleri

5- Atase Arşivi

6- Saraylar

7- Müzeler

8- Özel Dershanelerde Öğretmenlik

9- Özel Kolejlerde Öğretmenlik

10- Kütüphaneler

11- Turizm Sektörü

 

6. Bölümün Faaliyetleri:

Tarih Araştırma Merkezi, her sene farklı bir konuda seminer düzenlemekte ve seminer bildirileri kitap olarak basılmaktadır. En son 21-22 Mayıs 2012 tarihinde “Nizâm-ı Cedid Başlangıcının 220. Yılı Münasebetiyle Tarih Boyunca Yenileşme Hareketleri” adlı seminer düzenlenmiştir.

Tarih Bölümünde “Kitaplık Konuşmaları” başlığıyla tez sunumları yapılmaktadır. Tarih Seminer Kitaplığında yapılan konuşmların ilkini (27.11.2012) Dr. Özgür KOLÇAK, ikincisini (18.12.2012) Dr. Yusuf Gürkan ERGİN gerçekleştirmiştir.

Bunların haricinde Bölüm öğretim üyeleri yurtiçi ve yurtdışında birçok ilmî ve akademik faaliyete katılmaktadır.

25/12/2012
13054 defa okundu

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

Ordu Cad. No. 196, 34459 Laleli / İstanbul

Tel: 0 (212) 440 00 00