Oluz Höyük Kazısı – 2012

OLUZ HÖYÜK, KRITALLA MI? KUZEY-ORTA ANADOLU’NUN KRALÎ PERS MERKEZİ KAZILARI

Gözlek Köyü’nün 2 kmkuzeybatısında, Toklucak (eski Oluz) köyünün ise yaklaşık 5 kmdoğusunda bulunan Oluz Höyük, Amasya-Çorum karayolunun 3 kmgüneyinde yer almaktadır. Yeşilırmak’ın (Hitit metinlerinde Kummešmaa, antik Iris) önemli kollarından Çekerek Irmağı’nın (Hitit metinlerinde Zuliya, antik Skylax)4 km kuzeyinde ve verimli Geldingen Ovası’nın batı kenarında konumlanmıştır. 280 x260 m boyutunda, hemen hemen yuvarlak şekilli, ova seviyesinden yaklaşık15 m yüksekliğindeki Oluz Höyük yaklaşık 50 dönümlük bir alana sahiptir.

2007 yılında İstanbul Üniversitesi adına Doç.Dr. Şevket Dönmez tarafından başlatılan ve halen devam etmekte olan sistematik arkeolojik kazılar sonucunda, ilk belirlemelere göre Oluz Höyük’te 4 ana kültür katı saptanmıştır. Birinci (I) Kültür Katı Kuzey Kappadokya Krallığı Dönemi’ne (MÖ 300 - 47), İkinci (II) Kültür Katı Frig ve Pers dönemlerine (MÖ 900 - 300), III. Kültür Katı Hitit Büyük Krallık Dönemi’ne (MÖ 15 – 13. yüzyıllar) ve IV. Kültür Katı Erken Tunç Çağı’na (MÖ 3500 - 3000) tarihlenmiştir. 14 Temmuz günü başlayan Oluz Höyük 2012 dönemi (6. sezon) çalışmaları 14 Eylül günü sona ermiş olup, toplam 63 gün çalışılmıştır.

Doç.Dr. Şevket Dönmez’in başkanlığını, Yrd.Doç.Dr. Aslıhan Yurtsever Beyazıt’ın Kazı Başkan Yardımcılığı’nı ve Amasya Müzesi’nden arkeolog İhsan Polat’ın Bakanlık Temsilciliği görevini yaptığı sistematik arkeolojik kazı çalışmalarında 10 uzman akademisyen, 2 yüksek lisans öğrencisi, 15 stajyer arkeolojisi öğrencisi ve 50 işçi yer aldı.

2012 dönemi çalışmaları ağırlıklı olarak Pers (Akhaimenid) Kültür Katı’nda (MÖ 500-200) gerçekleştirildi. Kuzey yamaçta yapılan derinleşme çalışmalarında Phryg Dönemi (MÖ 900 - 500) kalıntılarına ulaşıldı. A Açması’nda güneybatıdan kuzeydoğuya ara girişlerle uzanan anıtsal taş döşemeli bir yol ve avlu sistemi ile bunun kuzeyinde yer alan ve bir malikane ya da villa olduğunu düşündüğümüz kompleks bir yapı kalıntısı üzerindeki çalışmalar devam etti. Kültür toprağı dolgusu içinde saptanan bir bothros (kullanılmaz duruma gelmiş kutsal eşyaların gömüldüğü çukur) içinde ele geçen dağ keçisi biçimli kilden libasyon kabı bu dönem çalışmalarının en önemli arkeolojik buluntusu durumundadır. Pers İmparatorluğu ile karakterize olan ve metal örnekleri kralî merkezlerde ele geçen bu tür kaplardan Oluz Höyük’te de bulunmuş olması, Pers İmparatorluğu organizasyonu içinde Oluz Höyük’ün ne denli önemli bir yere sahip olduğuna işaret etmektedir. Pers Dönemi küçük buluntuları olarak kemik bir zar, tunç bir alabastron, sonraki dönem olan Kuzey Kappadokia Krallığı kültür dolgusu içinde ise pişmiş topraktan yapılmış bir düdük, Roma’da basılmış MÖ 142 yılına ait gümüş bir sikke dikkat çekici buluntular arasındadır.  Pers Dönemi Kültür Katı’nda ele geçen arkeolojik bulguların değerlendirilmesi sonucunda, Oluz Höyük’ün yalnızca Herodotos’un Historia adlı eserinde anılan Kritalla ile eşitlenmesi hususunda önemli ipuçları yakalanmıştır.

Historia’da 7. Kitabın 26. Paragrafında, Pers kralı Kserkses’in (MÖ 485 - 465) komutasındaki bütün birliklerin toplanma yeri olarak Kritalla’nın seçildiği bildirilmektedir. Kserkses ordusuyla Kızılırmak’ı (antik Halys) geçip Phrygia’ya ve bu ülke içinde yürüyerek de Kelainai’ye (bugünkü Dinar) varır. Bu çok önemli tarihi coğrafya bilgilerinden Kızılırmak’ın (Halys) geçildiği toprakların Kappadokia olduğu ve Kritalla’nın bir Kappadokia kenti olduğu sonucu çıkmaktadır. Persler’in Kritalla’da ordu birliklerini toplaması ise, söz konusu kentin Perslerce iyi bilinen, kendilerine siyasi ve kültür olarak bağlı insanların yaşadığı bir yer olması gerektiğine işaret etmektedir.

Altı dönemdir süren arkeolojik kazılar sonucunda ortaya çıkarılan Pers kültürüne ait mimari kalıntılar ile çanak-çömlek ve küçük buluntular Oluz Höyük’ün bugüne değin Kappadokia’da saptanan tek Pers yerleşmesine sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Oluz Höyük’ün jeostratejik ve jeopolitik konumu ile yakın çevresindeki geniş düzlükler bir imparatorluk ordusunun toplanması ve organize olabilmesi için çok elverişlidir. Arkeolojik kalıntılar ile tarihi coğrafya verileri birlikte değerlendirildiğinde, Kritalla – Oluz Höyük eşitlemesinin uygunluğu ortaya çıkmaktadır.

Doç.  Dr.    Şevket DÖNMEZ

19/04/2013
3631 defa okundu

Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Protohistorya ve Ön Asya Arkeolojisi A.B.D.

Ordu Cad. No. 196, 34459 Laleli / İstanbul

Tel:0212 440 00 00