Yenikapı Konferansları

İstanbul Üniversitesi Yenikapı Batıkları Projesi Kapsamında Düzenlenen İki Konferans
Işıl Kocabaş
İstanbul Üniversitesi Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü, Yenikapı kazılarında üstlendiği proje kapsamında, 19 Nisan 2006 Çarşamba günü iki konferans düzenlemiştir. İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Güzel Sanatlar Bölümü Başkanlığı, Kuyucu Murat Paşa Medresesi’nde gerçekleşen bu toplantıya, RGZM, Museum für Antike Schiffart’dan (Mainz-Almanya) Uzman Restoratör Markus Wittköpper ve İstanbul Arkeoloji Müzeleri Uzmanlarından Arkeolog Metin Gökçay konuşmacı olarak katılmıştır.
Bölüm Başkanı Prof. Dr. Sait Başaran açılış konuşmasında, Yenikapı’da ele geçen batıkların önemine değinmiş; bu konuda ortak çalışma içinde bulunulan ve Üniversitemize, batıkların konservasyon ve restorasyonunu vererek, gemileri ayağa kaldırma olanağını sağlayan İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ne teşekkürlerini sunmuştur. Profesör Başaran’ın ardından, Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Korkut Tuna, Yenikapı’da ele geçen batık tekneleri yüzdürmek için hazırlanan projenin dört bir tarafından tutan ve bu projenin içinde olan tüm temsilcilere teşekkürlerini sunarak ve desteklerinin devamını dileyerek konuşmasına başlamıştır. Profesör Tuna, “Bölümümüz, birçok açıdan öncü bir görev üstlenmiş bulunmaktadır. Hem çalışmalarıyla hem bunu bilimsel platformda geliştirmesiyle önemli bir yer tutmaktadır. Bu öncü çalışmaları içinde, batık gemilerin ortaya çıkmasından sonra yapılması gerekenleri yerinde ve zamanında yapması, böylelikle Üniversitemizin, Fakültemizin ve Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü’nün adının duyulması beni çok memnun etmiştir. Bu çalışma çok büyük bir teknik ve bilgi birikimi gerektirmektedir” demiştir.  Gerekli girişimler ve altyapının sağlanması sonucunda elde edilen başarının bir övünç kaynağı olduğunu belirten Sayın Dekan, bu projede olan herkesi, sorumluluk bilinci ile işlerin yürütülmesinden dolayı, kutlayarak sözlerini tamamlamıştır.
Prof.Dr.Sait Başaran’ın konuşmacıları tanıtmasının ardından “İstanbul Üniversitesi, Yenikapı Batıkları Belgeleme, Konservasyon, Restorasyon ve Rekonstrüksiyon Projesi”nin katkılarıyla ülkemize davet edilen Restoratör Markus Wittköpper “Mainz’da Suya Doymuş Ahşap Teknelerin Kazısı, Konservasyonu ve Restorasyonu” konulu konuşmasını gerçekleştirmiştir. Tunç Çağı’na ait olan ve konservasyonu yapılmış bir ahşap parçasını göstererek konuşmasına başlayan Markus Wittköpper, daha sonra objenin salon içinde dolaştırılmasını sağlayarak dinleyiciler tarafından incelenmesini hedeflemiştir. Halen Römisch-Germanisches Zentralmuseum, Museum für Antike Schiffahrt’da sergilenmekte olan Roma gemilerinin tanıtımını yapan Wittköpper, konuşmasına gemilerin alandan kütle olarak kaldırılmasında kullanılan teknikleri açıklayarak devam etmiştir. Bu işlemlerde gerekli olan taşıyıcılığın, geminin iç ve dış kısımlarında kullanılan strafor desteklerle sağlandığını belirtmiştir. Tüm bu işlemlerin ardından gemiler, konservasyon laboratuvarına taşınmıştır. Wittköpper, konuşmasının bu noktasında ahşabın bozulma nedenlerine değinerek, suya doymuş halde ele geçen arkeolojik ahşapların doğal ayrışmasını engellemek için konservasyonlarının mutlaka yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bu uygulamalarda, 1960’larda İsviçre’de kullanılmış olan Arigal C’nin, özellikleri daha iyileştirilmiş hali olan ve BASF Cemical Co. tarafından üretilen, Kauramin 800 maddesi kullanılmıştır. Düşük vizkozite oranı, su bazlı oluşu, düşük molekül boyutları ve bunlara bağlı olarak arkeolojik ahşaplara uygunluğu, bu reçinenin kullanılmasını sağlayan en önemli özelliklerdir. Malzeme ahşaba uygulanmadan önce, gerekli mekanik temizlik ve tuzdan arındırma prosedürü uygulanmıştır. Ahşabın kalınlığına bağlı olarak değişen emdirme süresinin hesaplanması ve ardından kontrollü kurutmanın yapılması gerektiği anlaşılmıştır.
İkinci konferans, Arkeolog Metin Gökçay tarafından “Yeni Kapı Metro ve Marmaray Projeleri Kapsamında Yapılan Kazıların Değerlendirilmesi” başlığı altında verilmiştir. Metin Gökçay, Marmaray ve Metro projeleri kapsamında arkeolojik kazılara 2004 yılında başlanıldığını; yirmi dört serbest arkeolog, altı mimar, iki fotoğrafçı ve iki yüz elli civarında işçinin görev yaptığını ve bu kadroya ek olarak Prof. Dr. Sait Başaran başkanlığında,  Dr.Ufuk Kocabaş’ın başkan yardımcılığı ve alan yönetimindeki İstanbul Üniversitesi ekibinin yetmiş kişilik bir heyet ile batıklar üzeride çalıştığını belirtmiştir. Konuşma kazı alanlarının ve ele geçen küçük buluntuların tanıtılmasından oluşan iki temel bölümden oluşmuştur. Theodosius Limanı içinde olan ve 1.bölge olarak isimlendirilen yerdeki kazı alanında yedi adet batık saptandığını belirten Gökçay (devam eden kazılar neticesinde bu sayı, anılan bölge için on ikiye ulaşmıştır), ilk geminin amforalar altında, şu anda İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdür Yardımcısı görevini sürdüren Arkeolog Rahmi Asal tarafından tespit edildiğini açıklamıştır. Bu geminin 11. yüzyıla tarihlenen mevcut uzunluğu6,5 metre, genişliği2,70 metreolan bir ticaret gemisi olduğunu, bu teknenin hemen yanında Marmaray 2 olarak isimlendirilen bir kadırganın kalıntılarının ortaya çıkartıldığını söylemiştir. 1. bölgede ele geçen Marmaray 3 olarak isimlenen üçüncü batığın bir yük gemisi olduğunu ifade etmiş; yine birinci bölge içinde Metro çalışma alanında yer alan Metro 1, 2 ve 3 numaralı batıklardan bahsetmiştir.
Limanın batı ucunu oluşturan 100 Ada olarak isimlendirilen 2. bölgede4 metregenişliği olan Konstantin sur duvarlarının ve 6 nolu yapının altında 31,5 metrelik kısmı ele geçirilen,1,85 metreyüksekliği olan bir poternin ortaya çıktığını; 3. bölge olarak isimlendirilen limanın batı rıhtımlarının saptandığı alanda diğerlerine göre daha eski bir batığa ve sayıları altmış civarında olan taş çapalara rastlanıldığını belirtmiştir.
Gökçay, ikinci bölümünde kazı alanındaki küçük buluntuların tanıtımını yapmıştır. Eserler arasında pişmiş toprak bir fener, insan yüzlü bir kap, balıkçılıkta kullanılan iğneler, kurşun ağırlıklar, bir kurşun tılsım levha, kemik taraklar ve deri sandalet ile ayakkabılar öne çıkmaktadır. Kent arkeolojisinin önemine ve zorluklarına değinen Metin Gökçay “Kazılar alandan son eserler gelene kadar devam edecek. Arkeolojik kazılar zamana bağlı değildir. Şu anda çalışmaları durmuş olan 3. bölge bence en önemli yer. Buradaki kazıların devam etmesini diliyorum” sözleri ile konuşmasını tamamlamıştır.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Fotoğraf Açıklamaları
1. Toplantının gerçekleştirildiği İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü Güzel Sanatlar Bölümü Başkanlığı, Kuyucu Murat Paşa Medresesi.
2. RGZM, Museum für Antike Schiffart’dan (Mainz-Almanya) Uzman Restoratör Markus Wittköpper.
3. Ren nehrinde kullanılmış Roma dönemi gemisi.
4. Konservasyon çalışması tamamlanarak RGZM’de sergilenen batık

 

11/11/2013
1307 defa okundu

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

Ordu Cad. No. 196, 34459 Laleli / İstanbul

Tel: 0 (212) 440 00 00