Akademik Davranış Standartları

PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞRENCİLERİNDEN BEKLENEN AKADEMİK DAVRANIŞ STANDARTLARI

İstanbul Üniversitesi Psikoloji Bölümü olarak akademik güvenirliliği yüksek ve itibar ilkelerine uygun davranışlar sergileyen öğrenciler yetiştirmeyi amaçlamaktayız. Bu özelliklere sahip olan öğrenciler hem meslek unvanlarını hak etmiş olacaklar,  hem de öğretim üyelerinden olumlu referans alma olanağı bulacaklardır.

Bu amaç doğrultusunda,  bölümümüzce akademik güvenirliliği ve itibarı düşürdüğü kabul edilen davranışlardan bazıları, alt başlıklar halinde, aşağıda sıralanmıştır. Gerekli görüldüğü durumlarda, bu tür davranışlardan nasıl sakınılacağı hususunda açıklamalar da yapılmıştır.

TEMEL İLKELER

Akademik güvenirlilik ve itibar, en temelde bireyin kendisine ve diğerlerine karşı dürüst olması, adil olması,  saygı göstermesi, sorumluluk üstlenmesi ve sınırlılıklarını görebilmesiyle kazanılır ve korunur. Bu beş ilke (dürüstlük, adil olma, saygı gösterme, sorumluluk üstlenme ve sınırlılıklarını görebilme) öğrencilerimizden derslerde, katıldıkları araştırma projelerinde, üniversite içi yaşamlarında, saha uygulamalarında ve hatta mezuniyet sonrasında uymaları beklenilen davranış standartlarına temel oluşturmaktadır.

AKADEMİK GÜVENİRLİLİK VE İTİBARI DÜŞÜREN DAVRANIŞLAR 

I-AŞIRMACILIK :

1-Tamamen ya da kısmen başka birisi tarafından hazırlanmış bir ödevi, raporu, tezi, yayını ya da bunların tercümelerini kendisininmiş gibi göstermek.

2-Başka birisi tarafından sözlü ya da yazılı olarak (internet yazıları ve sözlü iletişim dâhil ) ifade edilmiş bir fikir veya düşünceyi kendisininmiş gibi göstermek.

3-Ödev, rapor, tezlerde kullanılan bilginin dayandığı kaynağı (internet siteleri ve sözlü iletişim dâhil) hiç beyan etmemek ya da eksik beyanda bulunmak

4-Bir çeviri yayından edinilen bilgiyi, yayının orijinalinden alınmış gibi göstermek ve kaynakçada Türkçe kaynağı bildirmemek.

5-Başka bir kaynaktan aynen alıntılanan bir ifadeyi, cümleyi ya da paragrafı- kaynağa atıf yapılsa bile- tırnak içinde vermemek.

Tırnak kullanmadan alıntılanan cümle ya da paragrafın içindeki birkaç kelimenin yeri değiştirilse bile bu durum halen aşırma olarak değerlendirilir. Başka bir kaynaktan yararlanırken, gerek olmadıkça, olduğu gibi alıntılama yapılmasından kaçınılması ve kaynakta ifade edilen düşünce ve bilginin öğrencinin kendi cümleleriyle ve kaynağa atıf yaparak ifade etmesi tavsiye edilmektedir.

6-Başka birisine ait görsel (çizim, resim, fotoğraf vs)  ya da sesli bir ürünü (internette yayınlananlar dâhil) izinsiz ve beyansız kullanmak ya da kendisine aitmiş gibi göstermek.

7-Ders kapsamında ya da danışman denetiminde yürütülen ve  araştırma fikri hoca ya da danışmana ait olan bir projeyi, tamamen kendisine ait bağımsız bir araştırma projesiymiş gibi göstermek.

8-Sınavlarda kitap, not, kayıt cihazı, telefon vs kullanarak ya da sözlü yolla kopya çekmek.

Nihai sınav notları bağıl sisteme yani sınıfın genel not dağılımına göre hesaplandığı için, kopya çeken öğrencilerin aldığı yüksek puanlar tüm diğer öğrencileri etkilemektedir. Bu nedenle kopya çekenler, emekle hak edilmiş notların bağıl sistemdeki derecesinin düşmesine yol açmaktadır. Örneğin kopya çeken öğrencinin yüksek not alması, çalışmış bir öğrencinin BA yerine CC almasına yol açabilir. Dolayısıyla öğrencilerin kopya çekenleri uyarmaları ve buna izin vermemeleri, adil değerlendirme için büyük önem taşımaktadır.

9-Derslerde alınan notları ve dağıtılan basılmamış ders notlarını, kaynağını beyan etmeden kullanmak ve izinsiz olarak dersi almayan kişilere dağıtmak.

II-UYDURMACILIK:

 1-Araştırma projeleri için toplamayı kabul ettiği verileri toplamadığı halde, toplamış gibi göstermek, yapılmamış bir uygulamayı kısmen ya da tamamen yapılmış göstermek ya da yapılmamış istatistiksel analizleri yapılmış göstermek

2-Katılmadığı bir uygulamaya, grup ödevine, çalışma grubuna, eğitim seminerine, sertifika programına, derse vs kendisini katılmış gibi göstermek

3-Yetkin olmadığı bir mesleki uygulamaya, araştırma faaliyetine vb işlemlere yetkinmiş izlenimini vermek.

 III-UYGUNSUZ YİNELEME:

1-Farklı bir araştırma projesi ya da ödev kapsamında toplanmış verilerin tamamını ya da bir bölümünü,  başka bir ödev ya da araştırma projesi için yeni toplanmış ve farklı verilermiş gibi göstermek.

2- Aynı ödev, sunum ya da raporun tamamını ya da önemli bir bölümünü, beyansız ve ilgili hocaların iznini almadan, birden fazla kez/ders için değerlendirmeye sunmak.

İlk ödev, sunum ya da rapordaki içeriğin önemli ölçüde geliştirilmesi,  ilgili hocalardan izin alınması ve önceki metine atıf yapılması koşuluyla uygunsuz yinelemeden sakınılabilir.

IV-ÇARPITARAK ALDATMA:

1-Bir araştırma ya da uygulamadan elde edilmiş verileri ve araştırma kayıtlarını yanıltma amaçlı değiştirmek, bir araştırma ya da uygulamada yürütülmüş teknik işlemler, kullanılmış araçlar, yöntemsel aşamalar ve istatistiksel analizlerle ilgili kasıtlı olarak eksik ya da yanlış bilgi vermek.

2-Bir araştırmadan elde edilmiş verileri, araştırma hipotezini desteklemediği için hiç toplanmamış gibi göstermek ya da değerlendirmeye almamak.

3-Ders kapsamında toplamayı kabul ettiği araştırma verilerini başkasına toplattırıp, kendisi toplamış gibi göstermek

4-Bireysel olarak hazırlanması gereken bir ödev, rapor ya da çalışmayı tamamen ya da kısmen başka birisi için hazırlamak

V- DESTEKLEYENLERİ BELİRTMEDE UYGUNSUZ DAVRANMAK

1-Araştırma ve diğer akademik çalışmalara yardım eden, destek veren kişi ve kurumların katkılarının ne olduğunun açık ve yazılı olarak beyan edilmemesi.

2-İstatistik, yöntem, literatür bilgisi vb gibi akademik konularda alınan yardım ve desteğin düzgün kullanılmamasından doğan sorumluluğu, yardım alınan kaynağa yüklemek.

Öğrencilerin diğer kişilerden aldığı akademik yardımları, rapor, makale ya da uygulamalarına doğru bir şekilde aksettirme ve aldıkları yardımın doğru olduğunu kontrol etme sorumluluğu bulunmaktadır. Bir araştırma yürütürken ya da rapor hazırlarken oluşmuş hatalardan sadece ve sadece yazarlık hakkı olanlar sorumlu olup, bu hataların yardım alınan diğer kişilere yüklenmesi uygun değildir.

VI-YAZARLIK HAKLARINI İHLAL ETME:

1-Birden fazla kişi tarafında planlanıp yürütülen araştırmalarda; araştırmaya katkısı bulunmuş ve yazarlık hakkı bulunan kişilerin isimlerini yayında göstermemek ve adil olmayan yazarlık sıralamasında ısrar etmek.

Yazarlık hakları ihlallerinin önlenmesi için, araştırmaya katılan tüm bireylerin araştırma ve yayın süreci boyunca yazarlık hakkını konuşmaları ve yazarlık sıralamasını son aşamaya bırakmadan karar vermeleri gereklidir. Danışmanlık alınarak yürütülen araştırma projeleri ve yayınlarla ilgili yazarlık hakkı değerlendirmeleri için Guzey (2007) ve TPD Etik Yönetmeliğinin 9.12-Yayın Hakkı maddesi yol göstericidir.

2-Danışman gözetiminde yürütülen tez ve projelerden hazırlanan yayınlardan, danışman adını izinsiz çıkarmak.

VII-ÖZENSİZ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA YÜRÜTMEK:

Öğrencilerin danışmanlık almadan saha ya da laboratuvar araştırması yürütmeleri,  yöntemsel ve etik açıdan pek çok hatayı beraberinde getirebilmektedir. Eksik bilgiyle ve özensiz araştırma ya da uygulama yürütülmesi,  potansiyel katılımcı havuzunun kirletilmesi,  katılımcıların zamanının harcanması, yanlış yönlendirilmesi vb gibi istenmeyen sonuçlara yol açabilmektedir. Bu tip durumlara neden olmamak için, bilimsel araştırma veya uygulama yürütmek isteyen öğrencilerimizin akademik rehberlik, destek ve danışmanlık almaya özen göstermeleri uygun olacaktır. Özellikle lisans düzeyinde araştırma projesi yürütmek isteyen öğrencilerin, proje derslerine yoğunlaşarak bu becerilerini geliştirme fırsatı elde etmeleri mümkündür. Psikoloji lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin yürütmeyi planladıkları araştırma projelerinin etik açıdan uygunluğunu, araştırmaya başlamadan önce, ilgili bölüm öğretim üyeleriyle birlikte değerlendirmeleri bölümümüzce gerekli görülmektedir.

VIII- İNSAN HAKLARI VE KATILIMCI HAKLARI İHLALLERİ:

1-Gerek günlük üniversite yaşam akışı içinde ve gerekse eğitim-öğretim, uygulama ve araştırma faaliyetleri kapsamında yaş, kimlik, cinsiyet, cinsel kimlik, cinsel tercih, etnik köken, din, mezhep, sosyo-ekonomik düzey ve engelli oluş gibi özellikler temelinde ayrımcılık yapmak,  başkalarına zarar vermek, taciz etmek ve üzerlerinde baskı oluşturmak.

  İnsan hakları, başkalarının gizlilik, özgürlük ve seçim haklarına, kültürel bilgi, bakış açısı, deneyim ve sorumluluklarına da saygı gösterilmesini gerektirmektedir (TPD, 2004, s.9)

2-Gerekli kurumsal ve bireysel onayları almadan araştırma ve uygulamaya başlamak ve yürütmek.

Öğrencilerin, yürütecekleri araştırma ya da uygulamalar için kurumsal izinlerin gerekli olup olmadığı konusunda danışmanlık alması uygun olacaktır.

Araştırma ve uygulamalarda katılımcılardan bireysel izin alınması zorunludur. Ancak bu bireysel izinlerin ne şekilde alınacağı (yazılı, sözlü, katılımcının kendisinden ve ayrıca kendisi dışında vasisinden alınması gibi) konusunda akademik danışmanlık alınması gereklidir.

3-Araştırma ya da uygulama öncesinde katılımcılara gerekli açıklamaları yapmamak.

Araştırmanın başında katılımcıya; araştırma ya da uygulama kapsamında hangi işlemlerin ne kadar süreyle uygulanacağı, bu işlemlerin herhangi bir sağlık riskinin olup olmadığı, açık ve net olarak ifade edilmelidir. Ayrıca araştırmanın amacı, araştırmaya katılmanın tamamen katılımcının rızasına bağlı olduğu, katılımcının araştırma ya da uygulamayı dilediği aşamada ve herhangi bir açıklama yapmadan sonlandırma özgürlüğü olduğu ifade edilmelidir. Ölçüm ya da uygulamaya başlanmadan evvel, katılımcıya soru sorma fırsatı verilmeli ve soruları yanıtlanmalıdır. Araştırmayı yürüten kişinin ismi, kurum adresi ve ayrıca herhangi bir şikâyet durumunda katılımcının kime başvurması gerektiği bildirilmelidir. Gerektiğinde araştırma sonrasında da katılımcıya çalışmayla ilgili açıklamalar yapılmalıdır.

Bazen araştırmanın amacının en başta belirtilmesi, araştırmanın geçerliliği açısından problem teşkil edebilir. Böyle bir riskin olup olmadığı ve katılımcılara araştırmanın amacının hangi ölçüde verilmesinin sağlıklı olacağı, danışman öğretim üyesiyle birlikte mutlaka önceden değerlendirilmelidir. Araştırmanın amacının en başta açıklanmasının uygun bulunmadığı durumlarda, uygulama sonlandırıldıktan sonra katılımcılara mümkün olduğu ölçüde gerekli açıklamalar yapılmalıdır.

4-İzinsiz ve gerekçesiz olarak araştırma ya da uygulamaya dâhil olan katılımcıları yanıltmak.

Bazı durumlarda araştırma, uygulama ya da eğitimin sağlıklı yürütülebilmesi için, çalışmanın asıl hedefi farklıymış ya da ölçüm alınmıyormuş izleniminin verilmesi gerekebilmektedir. Böyle bir durumun zorunlu olup olmadığı danışmanla birlikte önceden değerlendirilmelidir.

Ancak hiçbir durumda katılımcılar, fiziksel ya da psikolojik sağlık riski konusunda yanıltılamazlar. Benzer şekilde hiçbir durumda katılımcılar, yürütülen araştırma maruz kalınan tedavinin bir parçasıymış gibi gösterilerek yanıltılamazlar. Yanıltma için izin alınan durumlarda da, katılımcılara mümkün olan en kısa sürede bu yanıltmayla ilgili gerekli açıklamalar yapılmalıdır.

5-Araştırma ya da uygulamaya katılan kişilere, fiziksel ya da psikolojik sağlığı etkiyebilecek müdahalelerde bulunmak ya da böyle bir müdahale ya da uygulamaya katılması için katılımcılara baskı uygulamak.

6-Katılımcıları, kişisel bilgilerini vermeye ya da açıklamaya zorlamak.

7-Önceden öngörülmeyen ancak uygulama sırasında katılımcıda gerginlik yarattığı gözlenen müdahaleleri anında sonlandırmamak.

8-Katılımcılardan toplanan bilgilerin ve alınan ölçümlerin gizliliğini koruyamamak, bu bilgi ve ölçümlerin izinsiz üçüncü kişi ya da kurumlara aktarılması ya da bunlarla ilgili izinsiz açıklama yapmak.

Bu ilkenin temel hedeflerinden biri, kişinin kendisinden alınan psikolojik ölçümlerin ifşa edilmesinden dolayı zarar görmesini önlemektir. Bir diğer hedef,  katılımcıların gelecekte gereksiz bir şekilde, örneğin ilk çalışmayla alakasız farklı bir araştırmaya davet için rahatsız edilmesini engellemektir. Ancak araştırmacı topladığı verileri en az beş yıl süreyle korunaklı bir şekilde saklama zorunluluğu olduğunu ve talep edildiği takdirde topladığı verileri ilgili ders hocalarına, tez jüri üyelerine, etik kurul üyelerine ve akademik yayın kurullarının incelemesine açması gerektiğini daima hatırlamalıdır.

 9-Derslerde, uygulamalarda ya da araştırma yürütürken izinsiz her tür elektronik kayıt almak.

 IX- HAYVAN HAKLARI İHLALLERİ:

1-Araştırma, uygulama ve eğitim kapsamında hayvanların kullanılması gerekli olduğunda,  asıl çalışmaya başlamadan önce hayvan bakımı, elleme vb gibi konularda gerekli ön-eğitimlerin alınmaması, çalışmanın danışman denetim ve gözetiminde yürütülmemesi.

Hayvan çalışmalarının,  ilgili etik yönetmeliklere uygun olarak ve danışman gözetiminde yapılması zorunludur. Öğrenciler hayvan çalışmaları yürütmeden önce gerekli ön-eğitimleri almalı,  İstanbul Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Yönergesi ve ayrıca danışmanca verilen diğer dokümanları çalışma öncesinde okumalıdırlar.

X-GÜVEN VE HUZURU BOZUCU DAVRANIŞLARDA BULUNMAK:

1-Öğretim üyeleri tarafından yürütülen projelerde gönüllü ya da ücret karşılığı görev almış öğrencilerin,  çalıştıkları projenin özgün fikri ve yöntemsel özellikleri, katılımcılara ilişkin kişisel kayıtlar vb gibi bilgileri izinsiz açıklaması.

2-Eğitim, öğretim ve araştırma faaliyetlerinin yürütülmesini engelleyecek ya da zorlaştıracak davranışlarda bulunmak.                                                                               

3-Herhangi bir kanıt olmadığı halde ve sadece başka birisini zor durumda bırakmak maksadıyla asılsız beyanlarda bulunmak.

XI- AKADEMİK GÜVENİRLİLİK VE İTİBARI DÜŞÜRÜCÜ AVRANIŞLARDA BULUNMANIN SONUÇLARI

Bölümümüzce yapılan uyarılara rağmen akademik güvenirliliği ve itibarı düşürücü davranışlarda ısrarla bulunduğuna kanaat getirilen öğrenciler hakkında YÖK Öğrenci Disiplin Yönetmeliğinin işletilmesi için gerekli adımlar atılacak ve ayrıca haklarında bu kanaatin kesinleştiği öğrencilere,  bölüm öğretim üyelerince referans verilmeyecektir.

 

Bu metin hazırlanırken, 2547 sayılı YÖK kanununun Madde 4a’da belirtilen hedefleri ve bu kanuna bağlı Akademik Teşkilat Yönetmeliğinin 15. maddesinde bölüm kurullarına yüklenen görevler çerçevesinde, Yüksek Öğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, Helsinki İnsan Hakları Bildirgesi ile değişik kurum ve üniversitelerin etik yönetmelikleri göz önünde bulundurulmuştur.

Yararlanılan Kaynaklar

1-Guzey, M (2007). Araştırma Etiğinin Bir Başka Boyutu: Yazarlık Hakkının Etik Açıdan Değerlendirilmesi, Türk Psikoloji Bülteni, 13 (41), S 1-6.

 2- Hacettepe Üniversitesi (y.y.). Hacettepe Üniversitesi Araştırma ve Yayın Etiği İlkeleri. 16.02.2011 tarihinde http://www.etikkurul.hacettepe.edu.tr/yayin/yonerge.php

adresinden alınmıştır.

 3-İstanbul Üniversitesi (2010). İstanbul Üniversitesi İnsan Denekler Üzerinde Yürütülecek Bilimsel Araştırmalar ve Etik Değerlendirme Kurulları Yönergesi.

 4-İstanbul Üniversitesi (2010). İstanbul Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu İşleyiş Esasları.

 5- İstanbul Üniversitesi (2011). İstanbul Üniversitesi Etik Kurul Yönergesi.

 6-İstanbul Üniversitesi (2011). İstanbul Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Yönergesi.

7-Türk Psikologlar Derneği (2004). Türk Psikologlar Derneği Etik Yönetmeliği. 05 Ağustos, 2011 tarihinde http://www.psikolog.org.tr/Belgeler/tpd-yonetmelikler/turk-psikologlar-dernegi-etik-yonetmeligi.doc adresinden alınmıştır.

8-TÜBİTAK (2010). TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği, 05.08.2011 tarihinde http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files//mevzuat/yonetmelik/ yonetmelikIII_9.pdf adresinden alınmıştır.

9- University of Wisconsin (n.d.). Academic Misconduct – An Overview. 27 Temmuz 2011 tarihinde http://students.wisc.edu/saja/misconduct/UWS14.html adresinden alınmıştır.

10-Psychology Department, University Of Hertfordshire (2005). Ethical Guidelines For Research With Human Subjects. 26 Temmuz 2011 tarihinde http://www.psy.herts.ac.uk/ EthicalGuidelines.html adresinden alınmıştır.

25/02/2017
9618 defa okundu

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

Ordu Cad. No. 196, 34459 Laleli / İstanbul

Tel: 0 (212) 440 00 00