Lisansüstü Programları

Bilim Tarihi Anabilim Dalı
2010-2011 Eğitim-Öğretim Yılı Yüksek Lisans ve Doktora Ders Programları

Programların amacı: ‘Bilim Tarihi Anabilim Dalı’nda açılan yüksek lisans ve doktora programının hedefi, öğrencilere bilim tarihi konusunda ileri düzeyde eğitim vermek ve onların bağımsız bilimsel araştırma yapma yeteneği geliştirmektir. Programlar, bilim-toplum ilişkisinin ve bilimsel ve teknik mirasın önemini vurgulayacak şekilde tasarlanmıştır. Derslerde, modern bilimin Avrupa’daki oluşumu, sanayi devrimi ve etkileri, teknolojinin evrim süreci ve bilimsel aletlerin tarihi inceleneceği gibi, Anadolu topraklarında gelişen ilkçağ uygarlıklarında bilim, Türkiye’de bilimlerin eğitimine katkıda bulunan yazar ve eserler, 19. ve 20. yüzyıl modernleşme çalışmaları çerçevesinde bilimin kurumsallaşması, bilimin yaygınlaşmasında süreli yayınların önemi, bilim tarihi yazıcılığı gibi konular ele alınacak ve tartışılacaktır. Yüksek Lisans ve Doktora programlarında tez hazırlamak zorunludur.

YÜKSEK LİSANS

Güz Yarıyılı
Bilim Devrimi (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Feza Günergun)
Sanayi Devriminde Bilim ve Teknoloji (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Emre Dölen)
Eskiçağda Anadolu’da Toplum ve Bilim (3kr-Seçmeli)  (Yrd.Doç.Dr. Gaye  Şahinbaş Erginöz)
Seminer  (Prof. Dr. Mustafa Kaçar)
Bahar Yarıyılı
Medeniyetler Arası Bilim Transferi (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Mustafa Kaçar)
Teknolojinin Gelişim Tarihi (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Atilla Bir)
Türkiye’de Bilim Kurumları (3kr-Seçmeli)  (Doç Dr. Sevtap Kadıoğlu)
İlkçağda Sağlık Bilimleri (3kr-Seçmeli)  (Yrd.Doç.Dr. Gaye  Şahinbaş Erginöz)
Seminer  (Prof. Dr. Feza Günergun)

 

DOKTORA

Güz Yarıyılı
Türkiye’de Bilim Dergileri (3kr-Seçmeli) (Prof. Dr. Feza Günergun)
Bilim Aletlerinin Tarihsel Gelişimi (3kr-Seçmeli) (Prof. Dr. Atilla Bir)
Türk Bilim Literatürü I (3kr-Seçmeli) (Prof. Dr. Mustafa Kaçar)
Cumhuriyet Dönemi Bilim Politikaları (3kr-Seçmeli) (Doç Dr. Sevtap Kadıoğlu)
Seminer (Prof. Dr. Mustafa Kaçar)
Bahar Yarıyılı
Bilim Tarihi Yazıcılığı (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Feza  Günergun)
Tekstil Tarihi (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Emre  Dölen)
Türk Bilim Literatürü II (3kr-Seçmeli)  (Prof. Dr. Mustafa  Kaçar)
Cumhuriyet Dönemi Türk Bilim Adamları (3kr-Seçmeli)  (Doç Dr. Sevtap  Kadıoğlu)
Seminer (Prof. Dr. Feza Günergun)

 

DERS İÇERİKLERİ

YÜKSEK LİSANS DERS PROGRAMI

Bilim Devrimi (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Feza Günergun
‘Bilimsel devrim’ teriminin doğruluğu bugün tartışılmakta olsa bile, on altıncı ve on yedinci yüzyıllarda astronomi, fizik, biyoloji ve kimya dallarında ortaya çıkan yeni fikirler, eski Yunan’dan beri süregelen doktrinlerin çöküşüne neden oldukları bilinmektedir. Bu derste, bilim devriminde doğa araştırmalarına olan yaklaşım, Kopernik ile Yer merkezli evrenden Güneş merkezli evren modeline geçiş, Galileo gözlemleri ve fizik deneyleri, Vesalius’un kadavra çalışmaları ve Newton’un deney ve fikirleri ele alınarak modern bilimin temellerinin nasıl atıldığı incelenecektir. Bu yazarların çığır açan eserleri de derslerde incelenecektir.

Sanayi Devrimi’nde Bilim ve Teknoloji (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Emre Dölen
Sanayi Devrimi’ni hazırlayan nedenler ve ortaya çıkışı, anorganik güç kaynaklarının kullanılmaya başlanması, buhar makinesi ve gelişimi, Sanayi Devrimi’ne bağlı olarak bilimin ve bilim öğretiminin yeniden yapılanması, Sanayi Devrimi’nin bilimin gelişimi üzerine etkisi, teknoloji üretiminin hızlanması, bilim ve teknoloji arasındaki karşılıklı ilişkinin giderek sıkılaşması ve ayrılmaz bir bütün haline gelişi, bilim ve teknoloji ilişkisinin gelişiminin tipik örneği olarak kimya sanayinin doğuşu ve gelişimi, Sanayi Devrimi’nin getirdiği bilimsel, teknolojik ve toplumsal sonuçlar.

Eskiçağda Anadolu’da Toplum ve Bilim (3 kredi, seçmeli), Yrd. Doç. Dr. Gaye Şahinbaş Erginöz
M.Ö. 2. bin yılda Anadolu’da ilk merkezi krallığı kurmuş olan Hititlerde toplum yaşamı, Hitit siyasi tarihinin ana hatları, hukuk düzeni ve yasalar, mitoloji ve din, hastalıklar ve tedavileri, bayram ritüelleri ve bayram takvimleri.

Medeniyetler Arası Bilim Transferi (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Mustafa Kaçar
Bilimin tarih boyunca serüveni, bir medeniyetten bir sonraki medeniyete aktarılması şeklinde günümüze kadar süregelmiştir. Medeniyetlerin doğuşu ve gelişmesinde bilimsel faaliyetlerin nasıl bir etkisi olduğu bilim tarihinin önemli bir araştırma konusudur. Bu dersimizde özellikle Antik Çağ biliminin, hangi medeniyetler aracılığıyla günümüze kadar ulaştığı noktasından hareketle, bilimin Helenistik dönem, İslam medeniyeti, Rönesans, Aydınlanma çağındaki izleri takip edilecektir. Özel olarak da Osmanlı örneğinden yola çıkarak büyük medeniyetlerin alt kollarını oluşturan devletlerdeki bilimsel gelişmeler ve bilime karşı değişen tutumlar incelenecektir.

Teknolojinin Gelişim Tarihi (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Atilla Bir
Buluş ve buluşların yayılış hızı, kültürel gelişim kuramı, yapıtların giriftliği ve karmaşıklığı. Mekaniğin gelişimi. Basit makineler: kaldıraç, eğik düzlem, makara, vinç, bocurgat vida ve kama. İnce mekanik: otomatalar ve robotların antik dönemden günümüze gelişimi. Yapılar: yollar, köprüler, kolon ve kirişli yapılar, kafes kirişler, kemer ve kubbeler. Su temini ve sulama teknikleri: suyolları, bentler ve sulama teknikleri. Fırlatıcılar: mızrak, bumerang, yay ve ok, mancınık, rumateşi, top, ateşli silahların gelişimi ve savaş teknikleri. Karada taşımacılık: insan taşıma kapasitesi, hayvan sırtında taşımacılık, tekerlekli taşıtlar, büyük yüklerin taşınması. Suda taşımacılık: kürekli, yelkenli, buharlı gemiler, ticaret yolları, tersaneler ve liman tesisleri. Güç ve üretim: insan, hayvan, su, rüzgâr ve buhar gücünün üretimde kullanımı. Su ve rüzgâr değirmenleri, su kaldırma düzenleri, pompa sistemleri.

Türkiye’de Bilim Kurumları (3 kredi, seçmeli), Doç. Dr. Sevtap Kadıoğlu
Bir toplumun bilim hayatında bilim kurumlarının yeri ve önemi. Türkiye’de Cumhuriyet öncesinde ve sonrasında kurulan öncü bilim kurumları ve bu kurumların Türk bilim hayatına katkısı. Mühendishaneler, Darülfünun, İstanbul Üniversitesi, Ankara Yüksek Ziraat Enstitüsü, TÜBİTAK ve TÜBA örnekleri.

İlkçağda Sağlık Bilimleri (3 kredi, seçmeli), Yrd. Doç. Dr. Gaye Şahinbaş Erginöz
Sümer ve Babil uygarlıklarında hekimlik ve sağlık bilimleri, eski Mısır’da yaşam koşulları, hekimlik uygulamaları ve sağlık bilimleri, eski Hint ve Çin uygarlıklarında hekimlik, eski Yunan’da düşünsel yaşam ve hekimlik.

DOKTORA DERS PROGRAMI

Türkiye’de Bilim Dergileri (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Feza Günergun
Akademik ve popüler bilimsel dergilerin doğuşu, bilimsel bilginin paylaşılmasında ve yaygınlaşmasında birinci derecede etkili olmuştur. Bu derste, bilimsel süreli yayımcılığın Avrupa’da başlaması incelendikten sonra, Türkiye’de popüler ve akademik bilim dergilerinin ortaya çıkışı, yayımcıları, yayım şartları, yayım dilleri ve süreklilikleri ve bilim hayatı üzerindeki etkileri irdelenecektir. On dokuzuncu yüzyılda boyunca Türkiye’de değişik bilim dallarında (matematik, tıp, eczacılık, vd.) yayımlanan dergilerden örnekler ve Darülfünun Fen Fakültesi dergisi incelenecektir. İncelenen dergilerin içeriklerine dayanarak dönemin bilimsel ortamı tartışılacaktır.

Bilim Aletlerinin Tarihsel Gelişimi (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Atilla Bir
Zamanın belirlenmesi: güneş, su, mum, cıva, mekanik ve elektronik saatlerin gelişimi. Tarih sürecinde kullanılan saat sistemleri: eşit süreli, değişken süreli, yerel, standart uluslararası saat sistemlerinin tarihi gelişimi. Arazi ölçümlerinde, suyollarının tesisinde, tünellerin kazılmasında ve haritacılıkta kullanılan ölçü aletleri ve ölçü yöntemleri. Gözlem aletleri: stereometrik izdüşüm prensibi, usturlap, rubu tahtasının prensibi ve kullanım yöntemi. Evren modelleri: orariler. Navigasyon yöntemleri: zaman, mesafe ve konum belirleme yöntemleri. Koordinat sistemleri ve halkalı alet, pusula, nokturna, sekstant ve astronomik saat. Haritacılık: yıldız haritaları, glob, portolan ve atlaslar. Hesap aletleri: abaküs, logaritma tabloları, rubu müceyyeb, hesap cetveli. Mekanik hesap makineleri: Pascal ve Leibnitz hesap makinesinin prensibi.

Türk Bilim Literatürü – I (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Mustafa Kaçar
Osmanlı bilim tarihi ‘Klasik Dönem’ ve ‘Modernleşme Dönemi’ olarak iki bölümde incelenebilir. 14. Yüzyılda tarih sahnesine çıkan Osmanlılar, Orhan Gazi tarafından 1331’de İznik’te kurulan ilk medrese ile bilimsel faaliyetlerine başlamıştır. Fatih zamanında hem kurumsal olarak hem de bilimsel eser sayısı bakımından büyük bir gelişme yaşanır. Bu derste, klasik dönem olarak adlandırdığımız 15-17. yüzyıllar arasında özellikle matematik, astronomi, denizcilik, coğrafya ve tıp gibi bilim dallarında Osmanlı âlimleri tarafından ortaya konan bilimsel eserler ele alınacak ve içlerinden bazı örnekler incelenecektir.

Cumhuriyet Dönemi Bilim Politikaları (3 kredi, seçmeli), Doç. Dr. Sevtap Kadıoğlu
Dersin içeriği: Dünyada ve Türkiye’de bilim politikası uygulamaları. Cumhuriyetin ilanından sonra Atatürk’ün bilim ve eğitim politikası. Bir bilim politikası uygulaması olarak 1933 Üniversite Reformu. Cumhuriyet döneminde kurulan ve bilim politikasına yön veren araştırma kurumları ve üniversiteler.

Bilim Tarihi Yazıcılığı (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Feza Günergun
Bu derste genel olarak bilim tarihi yazıcılığı konu alınacağı gibi, özellikle Türk bilim tarihçileri, eserleri ve fikirleri incelenecektir.

Tekstil Tarihi (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Emre Dölen
Dokumacılığın doğuşu, dokumacılıkta kullanılan bitkisel ve hayvansal lifler ve bunların üretiminin tarihsel gelişimi, iplik eğirmenin tarihsel gelişimi, dokuma tezgâhının evrimi, Sanayi Devrimi’nde eğirme ve dokuma işlemlerinin makineleşmesi, doğal boyarmaddeler ve sentetik boyarmaddelerin ortaya çıkışı, Osmanlı döneminde geleneksel dokumacılığın yükselişi ve çöküşü, 19. yüzyılda Türkiye’de tekstil sanayii kurma girişimleri ve başarısızlık nedenleri, Cumhuriyet döneminde tekstil sanayinin kurulması ve Sümerbank.

Türk Bilim Literatürü – II (3 kredi, seçmeli), Prof. Dr. Mustafa Kaçar
Bu derste modern bilimlerin 18. yüzyıldan itibaren Türkiye’ye girişi hakkında genel bir açıklama yapıldıktan sonra bu süreçte basılan Türkçe bilim eserleri ve yazarları incelenecektir. Özellikle 19. yüzyılda kurulan modern eğitim kurumlarında (Mühendishane, Tıp mektepleri, Mekteb-i Harbiye vs.) okutulan kitaplar ve verilen eğitim üzerinde durulacaktır. Değişik bilim dallarında (Matematik, fizik, kimya, tıp vs.) tercüme yoluyla üretilen kitaplardan birer örnek incelenecektir. Bu suretle modern bilimin Türkiye’ye girişi örnekler üzerinden tartışılmış olacaktır.

Cumhuriyet Dönemi Türk Bilim Adamları (3 kredi, seçmeli), Doç. Dr. Sevtap Kadıoğlu
Cumhuriyet dönemi bilim hayatına katkıda bulunan öncü Türk bilim adamlarının yetişme koşulları. Cumhuriyet döneminde üniversitelerde ve çeşitli bilim kurumlarında eğitim ve araştırma faaliyetlerinde bulunan bilim adamları, bilimsel faaliyetleri ve yayınları.