Prof. Dr. C.W.M. Hart

Prof. Dr.C.W.M.Hart İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Antropoloji ve Etnoloji Bölümü’nü kuran ve ana politikasını belirleyen Prof. Dr. C.W.M. Hart' ın renkli yaşamı 1905 yılında Avustralya'da başladı.  Sydney,  Chicago ve Londra Üniversitelerinde eğitim gördü.  İngiltere'de önemli bir akımın temsilcisi olan Radcliffe-Brown'ın yönetiminde doktora yaptı. Doktorası, Kuzey Avustralya Tiwi'leriyle ilgili saha çalışmasına (1928-1929) dayalıdır. London School of Economics’ de ve Toronto, Wisconsin Üniversitelerinde Antropoloji dersleri verdi. Uygulamalı Antropoloji Derneği'nin  (Society for Applied Anthropology) bir süre başkanlığını da yapan Prof. Hart, American Anthropologist’in editörlüğünü 1949 -1952 yılları arasında yürüttü. Amerikan vatandaşlığına 1953 yılında geçti. Kuzey Avustralya Tiwi'leriyle ilgili makaleleri ve The Tiwi of North Australia adlı bir kitabı ve Kanada'da çeşitli endüstri toplumlarının sosyal organizasyonlarıyla ilgili alan çalışmaları bulunmaktadır. Prof. Hart, Avrupa'da, özellikle İngiltere'de ve ABD'de gelişmekte olan Antropoloji Disiplininin önde gelen isimlerindendi. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi’nde Sosyal Antropoloji ve Etnoloji Bölümü’nü kurarken bu zengin özgeçmiş “Bölüm Yapısı”nın güçlü ve sağlam oluşmasını sağladı. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mümtaz Turhan, Uygulamalı Antropoloji Derneği (Society for Applied Anthropology) Başkanı Dr. Sol Tax'a 1958’de bir mektup yazarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Sosyal Antropoloji dersi vermek üzere bir antropolog istendiğini bildirdi. Sol Tax, Pof. Dr. Hart’a teklifi iletti, onayını aldı ve hocanın 1959 Kasım ayında Türkiye’ye gelmesi böylece gerçekleşti. Bir Amerikalı için İstanbul’da yaşamak çok kolay olmadı. Kiralık ev bulmak. Ulaşım olanaklarına ayak uydurmak. Alış verişin incelikleri kavramak tabiî ki zaman aldı. Prof. Hart’ın Antropolog olması bütün güçlükleri aşmada kendisine çok kolaylık  sağladı. Nişantaşı, Topağacı, Ihlamur yolu 57/8 de oturdu.Türkiye’ye, İstanbul yaşantısına o kadar alıştı ki, ayrılırken her yıl oturduğu sokağın derin bir şekilde kazılıp uzun süre kapatılmadan durmasını merak etmez olduğunu söylüyordu. Prof. C.W.M. Hart, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Sosyal Antropoloji dersleri vermeğe 01. Aralık. 1959’da başlandı. Derslere Sosyoloji, Psikoloji ve Arkeoloji öğrencileri devam etti. Ancak o tarihte verilen derslerin hangi sertifika içinde sayılacağı ve kürsünün hangi bölüme bağlanacağı belirli olmadığından, öğrenciler oldukça huzursuz bir dönem geçirdiler. Derslere dört yarıyıl devam eden öğrencilerin yardımcı sertifika sınavları 27.06.1961’de yapıldı. Sınavların yapılmasından önce Prof. Dr. Hart 15 Nisan 1960'ta Sosyal Antropoloji ve Etnoloji alı bir sertifika vermek üzere Dekanlığa başvurdu. Edebiyat Fakültesi Genel Kurulu’nda hem serbest hem de öğretim lisansı veren bir bölüm olarak kabul edilmesi teklifi, 1.06. 1960 tarihinde oybirliği ile kabul edildi. Böylece Sosyal Antropoloji ve Etnoloji Bölümü 1960-1961 ders yılına, tezli öğrencisi olan bağımsız bir Bölüm olarak girdi. Prof. Hart ders vermeğe başlamasına karşın, Bölümün asistanı yoktur. Dersler İngilizce verilmekteydi. Türkçeye çeviri yapacak tercümanı bulunmuyordu. Yabancı dil bilen öğrenciler çeviri yapmaktaydı. Daha sonra Dr. Nephan Saran ve Ahmet Tugaç asistan olarak bölüme atandı. Dr. N. Saran Amerika’da doktorasını tamamlayıp Türkiye’ye dönmüş ve çalışmak istemekteydi. Bir tanıdığı aracılığı ile Profesör Mümtaz Turhan’a geldi. Prof. Turhan İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nin 239 numaralı odasında (Bölümün 30 yıl yaşadığı mekân burasıdır.) Prof. Hart’la, Dr Saran’ı tanıştırdı.  Tarih, 1960 yılı Kasım ayının başlarıydı. Prof. Hart, Dr. Saran’ın Amerika’da aldığı eğitimi belgeleyen evrakı inceledi, akademik olarak değerlendirdi, beğendi, hemen gönüllü (ücretsiz, volen ter asistan) olarak işe başlamasını sağladı. Daha sonra, Dr. Saran’ı 31 Mart 1961'de asistan olarak Bölüm kadrosuna alındı. Ahmet Tugaç,  Edebiyat Fakültesi hizmetli kadrosunda gözüküyordu, Yabancı dil biliyor,  Psikoloji Bölümünde okuyan Tıp Doktoru olan ve Prof. Dr. Hart’ın derslerini çeviren bir elemandı. O da asistan olarak kadroya girdi. Bölüm böylece şekillendi. Sosyal Antropoloji ve Etnoloji Bolümü, 1961-1962 ders yılında 49 öğrenci alarak eğitime başladı. Sosyal Antropoloji, Fiziki Antropoloji, Sosyal Değişmeler, Kültür Değişmeleri, İstatistik ve Araştırma Yöntemleri gibi teorik ve uygulamalı dersler program da ver aldı. Çeşitli araştırma seminerleri yapıldı. Bu program, günümüz Bölüm Ders Programının omurgasında hala yer almaktadır. Profesör Hart, son derece akıcı, çarpıcı örneklerle dolu, esprili bir dille ders ve Antropolojiyi anlattı. Bu yanını yazıya dökmek kolay olmasa da,  Edebiyat Fakültesinde verdiği "İlk Ders"in metnini Sosyal Antropoloji ve Etnoloji Bölümü Dergisinin 1971 yılındaki ilk sayısından okuyarak ete kemiğe büründürmek olanaklıdır. Prof. Hart 1959 yılı Aralık ayında ders vermeye başlamış olmasına karşın Dr. Hart'ın, Üniversite ile sözleşmesi, 3.8.1960 tarihinde Bakanlar Kurulu Kararıyla kesinleşir. Önce üç yıllık bir süre için yapılan sözleşme yapılır, daha sonra sözleşme iki defa yenilenir. Sözleşmede dersler vermesi, araştırma yapması, Türkçe öğrenmesi ve yayın yapması, öğrenciyi araştırma ortamında yetiştirmesi vb. koşullar bulunmaktadır. Dr. Hart bunları yetkiyle yerine getirir. Türkçe konuşmaz ama Cumhuriyet Gazetesi’ni okuyabilir, konuşulanları anlar. İngilizce yazar, Türkçe çeviriyi gözden geçirir, sözlü sınavda (o dönemde sertifika sınavları hem yazılı hem de sözlü yapılmaktadır.) çevirmen varsa da Türkçe verilen yanıtı dikkatle dinlerdi. Prof. Hart, sözleşmesinde yer alan “araştırma yapma ve yaptırma” önerisini Bölümün temeline oturttu. Bölümde yapılan ilk araştırma Üniversite Öğrencileriyle ilgili oldu. Bunu Zeytinburnu Gecekondu Bölgesi Araştırması izledi. Bu çalışma Haziran 1962’de başladı,  yaklaşık 10 000 gecekondu ailesi ile tek tek sahada görüşme yapıldı, toplanan veriler, elle sayıldı (döküldü, o dönemde bilgisayar yoktu), tablolaştırıldı, istatistiki işlemler elle yapıldı (mekanik Fasit hesap makinesi dışında dijital makineler yoktu.), raporu bizzat Prof. Hart yazdı, Dr. Ne Saran daktilo ile metni yazdı ve Türkçeye çevirdi. Tüm çalışmada Araştırma ekibi olarak Antropoloji Bölümü öğrencisi yer aldı ve bu gelenek bölümün vizyon ve misyonuna oturdu. Antropolog, iyi öğrenci araştırma ortamında yetişir prensibi bu yıllarda Bölümün felsefesine kazındı. Prof. Dr. C.W.M.Hart, tipik Amerikalı görünümündedir. Uzun boylu, zayıf, saçları beyaz ve döküktü. hafif omuzları öne meyilliydi. Gri ve kahve rengi pastel tonlu, ceket ve pantolonu farklı kumaştan kostümler giyerdi. Ekose renkli gömleğe kravat takar, ayaklarını topuklarını hafif yere vurur gibi sürterek yürürdü. Konuşurken gözlüğünün üzerinden karşısındakinin gözlerinin içine bakar, sakin bir  tarzda kısa ve yeterli, esprili cümleler kurardı.. Çay ve sigara içer, öğlen yemeklerinde bir kaşarlı tost ve 50 gr.lık bir çikolatanın yarısını yerdi. Çevresini sürekli dikkatli gözleyen yapısı hemen fark edilirdi. Eşinin ve kendisinin sağlığının bozulmuş olması nedeniyle Profesör Hart, 1969 yılının son baharında, Ülkemizden ayılmaya karar verdi. Kendisi için Bölümde (24 Temmuz 1969 tarihinde Fakültenin 201 nolu seminer salonunda) çok mütevazı bir çaylı toplantı düzenlendi. Birkaç gün sonra hava alanında, bir grup öğrenci tarafından uğurlandı. Prof. Dr. Nephan Saran, Dr. Hart'ı son olarak Chicago 'da 1973 Eylülünde yapılan IX. Antropoloji Kongresinde gördüğünde, sağlığı iyice bozulmuş görünüyordu. "Eşini kaybetmiş olması onu çok yıpratmıştı” ve 1976 yılında son asistanından gelen bir mektupla ölüm haberi geldi. Bölümün kuruluş felsefesine yerleştirdiği ilkeler, kavramlar ve kurallar genç antropologların şahsında daima yaşayacaktır.
06/03/2014
2298 defa okundu

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi

Ordu Cad. No. 196, 34459 Laleli / İstanbul

Tel: 0 (212) 440 00 00